Czeska Wielkanoc

Czeska Wielkanoc

Może warto tym razem zainspirować się tym, jak świętuje się Wielkanoc w Republice Czeskiej!

HomeWhat's NewCzeska Wielkanoc
Wielkanoc wiąże się z nadejściem wiosny. Jest to święto ruchome. W zachodniej tradycji chrześcijańskiej Wielkanoc zawsze przypada na pierwszy weekend po pierwszej wiosennej pełni księżyca, następującej po równonocy, czyli w marcu lub kwietniu. W tym roku Wielkanoc wypada na okres od 2 do 5 kwietnia. Obchody Świąt Wielkiej Nocy mają długą historię. Republika Czeska – podobnie jak inne kraje europejskie – ma żydowsko-chrześcijańskie korzenie i stąd te wiosenne święta są wynikiem połączenia tradycji pogańskich, żydowskiej i chrześcijańskiej. Dziś jednak dominuje chrześcijańska symbolika, kiedy to wierzący świętują zmartwychwstanie Chrystusa.

Wielki Tydzień i jego zwyczaje

Tydzień poprzedzający Wielkanoc nazywany jest Wielkim Tygodniem. Dla chrześcijan pierwszym ważnym dniem jest Wielka Środa (w Czechach zwana Brzydką Środą, a także „Środą Sadzometną”), która przypomina zdradę Judasza, czyli zły uczynek. Środa Sadzometna (wymiatającą sadzę) dlatego, że tego dnia wymiatano sadzę z komina. Choć w tym dniu się sprząta, nie powinniśmy się dąsać i gniewać, bo inaczej zgodnie z przesądami taką nachmurzoną twarz moglibyśmy mieć w każdą środę przez cały rok. Zgodnie z jednym z wielkanocnych zwyczajów w Wielki Czwartek (w Czechach zwany Zielonym Czwartkiem) należy jeść szpinak, kapustę lub sałatkę z pokrzyw, aby zachować zdrowie przez cały rok. W czwartek w czasie mszy dzwony kościelne dzwonią ostatni raz, zanim, zgodnie z przesądem, wyruszą na swój coroczny lot do Rzymu. W Wielki Piątek głos milczących dzwonów zastępowały różne kołatki lub klekotki, małe i duże, przymocowane na taczkach. Wielki Piątek jest również dniem żałoby po śmierci Jezusa i dniem ścisłego postu. Wielka Sobota (w Czechach zwana Białą Sobotą) to dla wierzących dzień ciszy i oczekiwania. W Wielką Sobotę malowano mieszkania na biało i sprzątano. Przygotowania do Niedzieli Zmartwychwstania Pańskiego musiały być dokładne. W żadnym domu nie mogło brakować nakrytego stołu, farszu wielkanocnego, ciast, takich jak baranek, mazance (ciasto drożdżowe z rodzynkami) czy judasze (drożdżówki). Świętowanie trwa w niedzielę, kiedy świątynie i kościoły znów są pełne, a wierzący świętują zmartwychwstanie Chrystusa. A poniedziałek? Poniedziałek należy tylko do tradycji ludowych! A jakich?

Malowane jajka – pisanki

Najpopularniejszym symbolem Wielkanocy, nie tylko w Republice Czeskiej, są zdobione jajka, które dawniej symbolizowały płodność i nowe życie. Dziś jednak pełnią już funkcję jedynie dekoracyjną. Wydmuszki z jajek tradycyjnie ozdabia się zgodnie z regionalną lub rodzinną tradycją. Jednym słowem, ich wzory i sposób zdobienia bardzo się różnią. Można więc spotkać jajka malowane i drapanki, barwione łupinami cebuli i innymi barwnikami naturalnymi, pisanki trawione octem, oplatane drutem lub zdobione gorącym roztopionym woskiem, a także pisanki ażurowe. Bardzo tradycyjna jest technika zdobienia słomą. Wydmuszkę należy najpierw pomalować, a następnie polepić miniaturowymi kawałkami wcześniej przygotowanej słomy. Piękną instrukcję można znaleźć tutaj. Niektóre pisanki wyglądają jak dzieła sztuki, a ich wykonanie zajmuje nawet kilka dni. A do tego są takie kruche!

Pomlázka (rózga)

Już od kilku wieków czeska Wielkanoc ma zwyczaj symbolicznego bicia dziewcząt i kobiet ręcznie zrobioną rózgą (czes. pomlázką). Pierwsze wzmianki o pomlázce pochodzą już z XIV wieku, ale tradycja jest prawdopodobnie starsza i sięga czasów przedchrześcijańskich. Chłopcy i mężczyźni smagali swoje ukochane gałązkami wierzbowymi, aby długo zachowały zdrowie i młodość. Stopniowo rozwijała się moda zaplatania wierzbowych gałązek, by w końcu długa i misternie zapleciona rózga stała się chlubą właściciela. Do dziś niekiedy pomlázki osiągają kilka metrów. Te oczywiście służą wyłącznie do dekoracji. W Republice Czeskiej kolędowanie z pomlázką jeszcze ciągle się utrzymuje, chociaż w większych miastach zwyczaj ten powoli zanika. Tradycyjnie w Poniedziałek Wielkanocny chłopcy i mężczyźni z rózgą obchodzą swoich sąsiadów, by kolędować. Dostają za to malowane jajka, kolorową wstążkę na rózgę, coś słodkiego lub coś mocniejszego. Szczególnie na Morawach, gdzie wciąż żywa jest tradycja domowej produkcji destylatów, kolędowanie z pomlázką jest wśród mężczyzn bardzo popularne.

Gdzie można się spotkać z tradycjami

Wszystkie czeskie skanseny starają się zachować czeskie ludowe tradycje. Do najpopularniejszych wydarzeń należy tzw. Wielkanoc na Wołoszczyźnie, która odbywa się w skansenie w Rožnovie pod Radhoštěm na Morawach. Niestety w tym roku z powodu pandemii wydarzenie to się nie odbędzie. Miejmy nadzieję, że w przyszłym roku sytuacja ulegnie poprawie. Kolejny skansen, który stara się propagować tradycyjne zwyczaje wielkanocne, to skansen Veselý Kopec w Czechach Wschodnich. Najczęściej wszystkie zabytkowe budynki są tutaj pięknie udekorowane, a odwiedzający witani są z otwartymi ramionami. Pracownicy skansenu w strojach z epoki opowiadają o tradycyjnych zwyczajach ludowych, z których część już dawno zapomniano. Zwykle mogą tu Państwo sami także zrobić coś małego na pamiątkę.

Wymiar duchowy

W Republice Czeskiej z jej katolicką tradycją przetrwał także duchowy wymiar Świąt Wielkiej Nocy przetrwał. Przypomina się go w wielu miejscach pielgrzymkowych, jak choćby na Świętej Górze koło miasta Przybram w Czechach Środkowych, w parafii rzymskokatolickiej na Velehradzie na Morawach lub na Zielonej Górze koło Žďáru nad Sázavou, która jest wpisana na Listę UNESCO.